Қазақстандағы аутизмі бар балалар: себептері, белгілері және қолдау жолдары
Қазақстанда аутизмі бар балалар саны соңғы жылдары айтарлықтай көбейіп келеді. Бұл мәселе бүгінде тек дәрігерлер мен педагогтардың емес, бүкіл қоғамның назарын талап етіп отыр. Ата-аналар аутизм деген диагнозды естіген сәттен бастап көптеген сұраққа жауап іздейді. Аутизм деген не, ол қалай пайда болады, емделе ме және мұндай балаларға қалай көмектесуге болады деген сауалдар күн тәртібінен түскен емес, деп жазады NEWSMEDIA.KZ.
Аутизм – баланың жүйке жүйесінің даму ерекшелігі. Ол психикалық ауруға жатпайды және жұқпалы емес.
Аутизмі бар балалар қоршаған ортаны өзгеше қабылдайды. Олардың сөйлеуі кеш шығуы мүмкін, әлеуметтік қарым-қатынас орнату қиынға соғады, кейде бір әрекетті қайта-қайта орындауға бейім болады.
Бұл жағдай баланың тәрбиесіне немесе ата-ананың қателігіне байланысты емес.
Қазақстанда аутизм көп жағдайда кеш анықталады. Көп бала балабақшаға немесе мектепке барған кезде ғана мамандардың назарына ілігеді. Ал халықаралық тәжірибеде аутизм белгілерін бір жарым жастан бастап анықтауға болатыны дәлелденген. Ерте диагностика баланың даму мүмкіндігін едәуір арттырады.
Аутизмнің негізгі белгілері көбіне баланың ерте жасында байқалады. Бала өз атына жауап бермеуі, көзге тік қарамауы, сөйлеспеуі немесе сөзді өте кеш айтуы мүмкін. Кей балалар адамдармен ойнамайды, жалғыз болғанды қалайды. Мұндай белгілер байқалса, ата-ана міндетті түрде психолог немесе психиатр маманға жүгінуі қажет.
Қазіргі таңда аутизмді толық жазып жіберетін нақты дәрі-дәрмек жоқ. Сондықтан мамандар аутизмді емдеу емес, баланы дамыту және қоғамға бейімдеу қажет екенін айтады. Бұл бағытта әлем бойынша дәлелденген арнайы әдістер қолданылады.
Ең кең таралған тәсілдердің бірі – ABA-терапия. Бұл әдіс баланың мінез-құлқын түзетуге, сөйлеуін дамытуға және күнделікті дағдыларды қалыптастыруға бағытталған. Сонымен қатар логопед, дефектолог және психологпен тұрақты жұмыс үлкен нәтиже береді. Сенсорлық терапия баланың сыртқы тітіркендіргіштерге реакциясын реттеуге көмектеседі.
Шетел мемлекеттері аутизмі бар балаларды қолдауды жүйелі түрде жолға қойған. АҚШ-та аутизм ерте жастан анықталып, бала мемлекет қаржыландыратын арнайы бағдарламаларға енгізіледі. Мектептерде жеке көмекшімен оқу кеңінен қолданылады.
Финляндияда аутизмі бар балалар жалпы білім беру жүйесінен шеттетілмейді. Әр балаға жеке оқу жоспары жасалып, оның қабілетіне қарай білім беріледі. Бұл әдіс баланың қоғамға сіңісуіне мүмкіндік береді.
Оңтүстік Кореяда ерте диагностика мемлекеттік деңгейде енгізілген. Балабақшалардың өзінде балалардың даму ерекшеліктері бақылауға алынып, қажет жағдайда дереу маман көмегі көрсетіледі. Коррекциялық қызметтердің едәуір бөлігі мемлекет есебінен қаржыландырылады.
Қазақстанда да бұл бағыттағы жұмыстарды күшейту аса маңызды. Ерте анықтау жүйесін дамыту, аймақтарда мамандар санын арттыру, коррекциялық орталықтарды қолжетімді ету – басты міндеттердің бірі. Сонымен қатар қоғамдағы аутизм туралы теріс түсінікті жою қажет.
Аутизмі бар балалар – толыққанды өмір сүруге қабілетті. Дұрыс қолдау көрсетілген жағдайда олар сөйлеп, оқып, еңбек етіп, өз мүмкіндігін жүзеге асыра алады. Ол үшін мемлекет, мамандар және қоғам бірлесе әрекет етуі тиіс.
Бұл тақырып – тек медициналық мәселе емес. Бұл – адам тағдыры, бала болашағы және елдің әлеуметтік жауапкершілігі туралы әңгіме.
Фото: ашық дереккөз
